Wheelchair

       ผู้บาดเจ็บไขสันหลัง เมื่อร่างกายบกพร่อง ขาอ่อนแรงหรือเป็นอัมพาต การเคลื่อนย้ายตัวหรือเคลื่อนที่เป็นไปด้วยความยากลำบาก ถ้าแขนและมือยังพอมีแรงมีกำลัง ควรใช้แขนและมือเพื่อชดเชยสิ่งที่ขาดหายไป เพิ่มความสามารถให้ตนเอง ด้วยการฝึก และรู้จักใช้เครื่องทุ่นแรง ได้แก่ ไม้ค้ำยัน ประกับขา และ วีลแชร์

   

            Wheelchair มี ส่วนประกอบหลักๆ ดังนี้                                                

      - โครงโลหะ/อลูมิเนียม/อัลลอยด์ ที่มีลักษณะคล้ายเก้าอี้ มีทั้งแบบพับได้และพับไม่ได้
      - ส่วนบนสุดของโครงโค้งเป็นด้ามจับ2ข้าง เพื่อให้ผู้อื่นจับเข็น
      - พนักพิงและที่รองนั่ง มักทำด้วยผ้าใบหรือหนังเทียม บางคันเป็นโลหะ (สำหรับอาบน้ำ)
      - ที่รองรับแขน อยู่ 2 ข้างลำตัว อาจติดตายตัว พับ หรือ ถอดออกได้
      - ล้อใหญ่ 1 คู่ อยู่ด้านหลัง ซึ่งยึดติดกับเพลาหรือแกน มีวงล้อสำหรับมือจับประกบอยู่
      - ล้อเล็ก 1 คู่ อยู่ด้านหน้า หมุนได้รอบตัว
      - เบรก สำหรับยึดล้อไม่ให้เคลื่อนเวลาหยุดนิ่ง
      - ที่รองรับเท้าที่ทำด้วยโลหะ หรือ อลูมิเนียม หรือ พลาสติคแข็ง

                                       เมื่อไรจึงจำเป็นต้องใช้ Wheelchair                                            

      เมื่อสภาพร่างกายไม่เอื้ออำนวยให้เดินได้ เราก็ต้องยอมรับว่า รถเข็นนั่ง มีความจำเป็นต่อชีวิต เป็นปัจจัยที่5 ที่จะช่วยทำให้เราไปไหน-มาไหน ได้เยี่ยงคนอื่น บางคนพอมีกำลังขา ก็อาจเดินได้โดยการใช้ประกับขาและไม้ค้ำยัน บางคนเลือกเดินเพียงระยะสั้นๆ และใช้รถเข็นนั่งเมื่อต้องไปไหนไกลๆ เพื่อช่วยทุ่นแรง ทั้งนี้ เราสามารถเลือกรถเข็นนั่งได้ตามความเหมาะสม โดยมีแพทย์ นักกายภาพบำบัด และนักกิจกรรมบำบัด เป็นผู้ช่วยให้คำแนะนำ

                                 Wheelchair ที่หมาะสม มีลักษณะอย่างไร?                                            

      - มีขนาดพอดีตัวผู้ใช้ เช่น ไม่ใหญ่ ไม่เล็กเกินไป มีช่องว่างข้างตัวประมาณข้างละ 1 นิ้ว ระดับที่รองนั่งไม่สูงหรือต่ำเกินไป เมื่อทิ้งแขนลงข้างตัว งอศอกประมาณ 30-45 องศาแล้ว มือวางอยู่ที่จุดสูงสุดของล้อ
      - มีน้ำหนักเบา มีความคล่องตัวเวลาใช้
      - มีความมั่นคง ไม่ล้มหรือหงายหลังง่าย มีตัวยันกันหงายหลัง
      - คงทน ไม่ชำรุดง่าย สามารถซ่อมหรือหาอะไหล่ได้ง่าย
      - ราคาไม่แพง
      - ปรับได้ตามความเหมาะสม  เช่น พนักพิงปรับเอียงได้ , ปรับที่นั่งให้เอียงได้ , พับหรือถอดที่รองแขนออกได้ , ปรับระดับที่รองเท้าได้ , เปลี่ยนตำแหน่งดุมล้อหลังได้ , พับได้ , ถอดล้อได้

                             Wheelchair ชนิดใด แบบไหน จึงจะเหมาะสม                                                  

      การเลือกรถเข็นนั่งให้เหมาะสมคงต้องดูว่า เรามีกำลังกล้ามเนื้อแขนและมือ มากน้อยขนาดไหนที่จะหมุนล้อรถเข็นให้เคลื่อนที่ได้ การทรงตัวเป็นเช่นไร จะนำไปใช้งานประเภทใด อีกทั้งดูที่กำลังทรัพย์ที่มีอยู่ด้วย


แขน และ มือ มีแรงปกติ แต่ ขา อ่อนแรง

 


  สามารถใช้รถเข็นแบบธรรมดา ที่ไม่ต้องดัดแปลง ถ้าการทรงตัวมั่นคงดี ก็สามารถเลือกรถเข็นขนาดพอเหมาะกับตัวที่มีพนักพิงต่ำและไม่ต้องมีที่เท้าแขนหรือรองรับแขน
 





แขนปกติ แต่ มือ และ ขา อ่อนแรง และลำตัวไม่แข็งแรง

 



  ควรเลือกรถเข็นที่มีน้ำหนักเบา มีพนักพิงสูง ที่เท้าแขนสามารถถอดออกหรือพับได้ เพื่อสะดวกในการเคลื่อนย้ายตัว บางครั้งจำเป็นต้องติดปุ่ม/ปมที่วงล้อและสวมถุงมือ เพื่อช่วยให้หมุนล้อได้ง่ายขึ้น





แขน มือ ลำตัว อ่อนแรง แต่ ขา พอมีกำลัง

 

   สามารถใช้รถเข็นชนิดธรรมดาได้โดยไม่ใช้มือหมุนล้อ แต่ใช้ขาและเท้าช่วยผลักให้รถเข็นเคลื่อนที่ไปในทิศทางที่ต้องการ
      บางคนอาจเดินเกาะและดันรถเข็น โดยอาศัยรถเข็นช่วยพยุงลำตัวเวลาเดิน ทำให้มั่นคง อีกทั้งสามารถลงนั่งบนรถเข็นเมื่อต้องการพัก








แขน มือ ลำตัวและขา อ่อนแรง ไม่มีกำลัง

 


ต้องใช้รถเข็นที่ขับเคลื่อนด้วยไฟฟ้า ปัจจุบันมีจำหน่ายในประเทศ ส่วนใหญ่เป็นสินค้านำเข้า จึงมีราคาแพง ถ้ามีผู้ดูแลช่วยเข็นรถให้ ก็สามารถใช้รถเข็นแบบธรรมดาได้






ในกรณีที่มีอาการหน้ามืดง่ายในขณะนั่ง

    ใช้รถเข็นที่ปรับพนักพิงเอียงลง ปรับที่รองรับขาหรือเท้าให้สูงขึ้นได้ ถ้าใช้รถเข็นแบบธรรมดา ผู้ดูแลสามารถเหยียบก้านเหล็กด้านหลังที่อยู่ข้างๆ ล้อ พร้อมกดก้านจับที่ด้านหลังพนักพิงลง รถเข็นจะหงายหลังทำให้เลือดไหลเวียนกลับสู่หัวใจและไปเลี้ยงสมองได้ดีขึ้น อาการก็ทุเลา









         นั่ง Wheelchair อย่างไร ไม่ให้เกิดแผลกดทับ
                                                 
      - ไม่นั่งติดต่อกันนานเป็นชั่วโมง โดยไม่ขยับตัว

      - ยกตัวให้ก้นลอยขึ้นจากที่นั่งชั่วคราว ครั้งละ 30 วินาที ทุกๆ ครึ่งชั่วโมง              

      - พยายามนั่งให้หลังตรง พิงพนัก และเข่าอยู่ระดับเดียวกับตะโพก ไม่นั่งไขว่ห้าง

      - เวลาย้ายตัวจากรถุเข็น ควรยกให้ตัวลอยขึ้น ไม่ให้ถูไถกับที่รองนั่งหรือเตียง

      - ใช้เบาะรองนั่งเพื่อลดและกระจายแรงกดจากน้ำหนักตัว

             อนึ่ง ทุกวันเมื่อลงจากรถเข็นแล้ว ควรสำรวจผิวหนังบริเวณก้นและตะโพก ด้วยการส่งกระจกดูว่ามีแผลถลอกหรือรอยกดแดงช้ำ หรือไม่? และใช้มือคลำ สำรวจว่ามีก้อนแข็งๆ หรือนิ่มๆ ใต้ผิวหนัง หรือไม่? ถ้ามี ก็บ่งชี้ว่ามีแผลกดทับเกิดขึ้นแล้ว

                                     เบาะรองนั่งมีกี่แบบ จะเลือกชนิดไหนดี?                                                    

เบาะฟองน้ำ

1. เบาะฟองน้ำ ที่ใช้ทำเบาะนั่งรถยนต์หรือโซฟา

      - มีความหนาประมาณ 3-4 นิ้ว
      - เป็นฟองน้ำอัดหรือฟองน้ำที่มีความหนาแน่นปานกลาง
      - ราคาประมาณ 300-500 บาท
      - มีอายุการใช้งานประมาณ 6 เดือน สามารถลดแรงกดได้พอใช้

เบาะเจล

   
        2. เบาะเจล

      - เป็นเบาะชนิดพิเศษ ทำจากต่างประเทศ
      - สามารถลดแรงกดได้ดี
      - ข้อเสีย คือ มีน้ำหนักมาก ราคาแพง

เบาะลม

     3. เบาะลม โรโฮ ( ROHO )

   - เป็นเบาะที่มีประสิทธิภาพ ดีที่สุด
   - น้ำหนักเบา ระบายความอับชื้นได้ดี
   - ข้อเสีย คือ ราคาแพงมาก และอาจเสียสมดุลในการทรงตัวง่าย



        

          เบาะรองนั่งทุกชนิด ควรมีปลอกผ้าหุ้ม ที่ทำด้วยผ้ายืดที่ซับเหงื่อและแห้งง่าย ไม่มีตะเข็บที่ด้านบนเพราะแนวตะเข็บเป็นต้นเหตุของแผลกดทับได้  ควรหลีกเลี่ยงปลอกที่ทำจากหนังเทียมเพราะทำให้เกิดความอับชื้น ผิวหนังจะเป็นผื่น เปื่อย และอาจเป็นแผล ควรทำความสะอาดเบาะรองนั่งและซักปลอกที่หุ้มเป็นประจำ หรือทุกครั้งที่มีการเลอะเปื้อน ทั้งนี้ เพื่อป้องกันการติดเชื้อที่ผิวหนังและระบบทางเดินปัสสาวะ

                                      อุปกรณ์อื่นๆ ที่จำเป็นเมื่อใช้ Wheelchair                                                            

      - สายคาดขนาดใหญ่และยาว ใช้พันรอบตัว กันการเสียหลักแล้วหล่นออกจากรถเข็น ในกรณีที่การทรงตัวไม่ดี
      - สายคาดขนาดเล็ก ใช้พันรอบขาหรือรองรับขา กนไม่ให้เท้าหล่นออกจากที่รองรับเท้า
      - ปุ่มเหล็ก หรือ ปมยางติดที่วงล้อ เพื่อช่วยให้หมุนล้อได้ถนัดขึ้น
      - ถุงมือ ไว้สวมใส่เพื่อให้หมุนล้อได้ดีขึ้น อีกทั้งป้องกันบาดเจ็บ เวลาหมุนล้อ
      - ปลอกผ้าหนาๆ ส่วมที่ข้อศอก ป้องกันแผลกดทับ
      - ถุงใส่ของ ห้อยไว้ด้านหลังพนักพิง
      - ที่ยึดจับไม้ค้ำยัน
      - ไม้กระดานเล็ก สำหรับรองรับและช่วยในการย้ายตัว
      - น้ำมันหล่อลื่น สำหรับหยอดส่วนต่างๆ ของรถเข็น
      - ที่สูบลม

                                 ข้อพึงปฏิบัติเมื่อใช้รถเข็น มีอะไรบ้าง?                                                          

      - หมั่นทำความสะอาดเบาะรองนั่งและปลอกหุ้ม
      - ถ้าการทรงตัวไม่ดี ควรใช้สายคาดลำตัว
      - ถ้าขาทั้งสองข้างชนกัน เกร็งหนีบ ควรใช้แถบผ้าพันรั้งขาให้กางออก หรือใช้หมอนกั้นไว้
      - หลีกเลี่ยงการนั่งยกเข่าสูงกว่าตะโพก หรือ นั่งไข่วห้าง
      - สวมถุงเท้า รองเท้า ทุกครั้งเมื่อนั่งรถเข็นออกไปนอกบ้าน
      - วางเท้าบนที่รองเท้า ไม่ให้หล่นลงมาลากกับพื้น
      - ถ้าเท้าบวน ควรยกเท้าขึ้นมาพาดบนเก้าอี้หรือเตียงเป็นครั้งคราว
      - ถ้ากล้ามเนื้อแขนและลำตัวไม่แข็งแรง ควรใช้ไม้แผ่นรองช่วยในการย้ายตัว
      - ล็อคล้อรถเข็น ก่อนย้ายตัวขึ้น-ลง
      - ทำความสะอาดล้อทุก 1-2 สัปดาห์ เป็นอย่างน้อย
      - หยอดน้ำมันหล่อลื่นตามข้อต่อ ทุก 1-2 เดือน
      - ไม่นั่งอาบน้ำบนรถเข็นที่ไม่กันสนิม
      - สูบลมยางเป็นประจำ อย่าปล่อยให้ยางแบน
      - ถ้ามีอาการ ตาลาย จะเป็น ลม ต้องบอกให้คนข้างเคียง ช่วยกระดกล้อหน้าให้รถเข็นหงายหลัง เพื่อให้ศรีษะต่อและปลายเท้าชี้ขึ้น เมื่ออาการดีขึ้นจึงปล่อยรถเข็นลงสู่ปกติ

รถเข็นเป็นสัญญลักษณ์ของคนพิการ

แต่...รถเข็นช่วยให้ร่างกายที่บกพร่องกลับมามีประสิทธิภาพ

และกลับคืนสู่สังคมได้อีกครั้ง

      ***บันทึกจากผู้เขียน

         Wheelchairs คือ อุปกรณ์จำเป็นสำหรับ คนพิการ ที่ขาใช้งานไม่ได้ มีมากมายหลายเกรด คุณภาพแตกต่าง ตามราคาที่จำหน่ายทั่วๆ ไป คงไม่แตกต่างกับรถยนต์ ท่านไหนมีสตางค์มากหน่อย ก็สามารถซื้อรถเบ็นซ์ขับได้ ทั้งนี้ ทั้งนั้น สำหรับคนพิการที่ฐานะยากจน หน่วยงานต่างๆ ของรัฐ มีวีลแชร์ให้ท่านใช้ฟรีๆ แน่นอน 

         
          3-4 ปี ที่ผ่านมา  คนพิการที่เกิดความพิการจากการประสบอุบัติทางการจราจร กรมขนส่งทางบกแจกวีลแชร์คุณภาพดี เกรด A ให้กับคนพิการดังกล่าวทุกๆ คน

Read More

แผลกดทับ Bed Sore

การดูแลผู้ป่วยและป้องกันการเกิดแผลกดทับ 

            แผลกดทับเป็นภาวะที่พบได้บ่อยในผู้ป่วยที่มีปัญหาเรื่องการเคลื่อนไหว ไม่สามารถเคลื่อนไหวได้เอง ผิวหนังถูกกดทับเป็นเวลานานอย่างต่อเนื่อง ทำให้เลือดไม่สามารถไหลเวียนไปเลี้ยงผิวหนังที่ถูกกดทับได้อย่างสะดวก ส่งผลให้ผิวหนังมีลักษณะเป็นรอยแดงและมีการแตกทำลายของผิวหนัง ถ้าไม่ได้รับการป้องกันดูแลตั้งแต่ระยะเริ่มแรกก็จะส่งผลให้เกิดแผลกดทับตามมาได้ ซึ่งการเกิดแผลกดทับจะส่งผลให้ผู้ป่วยทุกข์ทรมาน จากการรักษาที่ยุ่งยาก เสียค่าใช้จ่ายเพิ่มขึ้น และส่งผลกระทบต่อทางด้านจิตใจของผู้ป่วยด้วย  
   

ปัจจัยเสี่ยงที่ทำให้เกิดแผลกดทับเกิดได้จาก 2 ปัจจัย คือ

1. ปัจจัยภายใน  สภาพอายุที่มากขึ้นชั้นไขมันใต้ผิวหนังบางลง ผิวหนังเปราะบาง ฉีกขาดได้ง่าย ผู้ป่วยที่บกพร่องในการเคลื่อนย้าย เช่นผู้ป่วยอัมพาต ผู้ป่วยอ้วนเนื้อเยื่อชั้นไขมันมากทำให้เลือดไหลเวียนไม่ดี ผู้ป่วยผอมทำให้เกิดแรงกดของเนื้อเยื่อบริเวณปุ่มกระดูกมากขึ้น การขาดสารอาหารโดยเฉพาะโปรตีน ภาวะโรคเดิมของผู้ป่วย เช่น เบาหวาน ไตวาย มะเร็ง เป็นต้น

2. ปัจจัยภายนอก แรงกดจะขัดขวางออกซิเจนและสารอาหารไปเลี้ยงเนื้อเยื่อ ถ้าผู้ป่วยไม่มีการเคลื่อนไหวจะมีผลให้เนื้อเยื่อขาดเลือดไปเลี้ยงโดยเฉพาะบริเวณปุ่มกระดูกต่างๆ จะเกิดแรงกดมากขึ้น แรงเลื่อนไหลหรือแรงเฉือน เป็นแรงที่ผู้ป่วยนั่งหรือนอน เลื่อนไหลตามแรงโน้มถ่วงของโลก ทำให้การไหลเวียนของเลือดบริเวณนั้นเสียไป  แรงเสียดทานเป็นแรงที่เกิดจากผู้ป่วยสัมผัสกับพื้นผิวด้านนอกเกิดการถลอกของผิวหนัง เช่นการเลื่อนผู้ป่วย โดยการดึงลากทำให้ผิวหนังถลอกเป็นแผล ความเปียกชื้นของเหงื่อ ปัสสาวะ อุจจาระทำให้ผิวหนังเปื่อยได้ง่าย

บริเวณที่อาจเกิดแผลกดทับ

การป้องกันและการดูแลแผลกดทับ

การจัดท่านอน  ควรเปลี่ยนท่านอนอย่างน้อยทุก 2 ชั่วโมง เพื่อให้ส่วนใดส่วนหนึ่งไม่รับแรงกดนานเกินไป ถ้าเปลี่ยนท่านอนแล้วรอยแดงบริเวณผิวหนังไม่หายภายใน 30 นาทีอาจจะพิจารณาให้เปลี่ยนท่านอนได้บ่อยขึ้น โดยมีการหมุนเวียนเปลี่ยนท่านอน เช่น นอนหงาย นอนตะแคงซ้าย นอนตะแคงขวา สลับกัน

  การนอนตะแคง ควรจัดให้นอนตะแคง กึ่งหงาย ใช้หมอนยาวรับตลอดแนวลำตัว รวมทั้งบริเวณข้อเข่า ข้อเท้า ควรทำให้สะโพก ทำมุม 30 องศา และใช้หมอนรองตามปุ่มกระดูก และใบหู

    การนอนหงาย ควรมีหมอนสอดคั่นระหว่างหัวเข่า ตาตุ่มทั้ง 2 ข้าง ขา 2 ข้าง และรองใต้น่องและขาเพื่อให้เท้าลอยพ้นพื้นไม่กดที่นอน  การจัดท่านอนศีรษะสูงไม่เกิน 30 องศา แต่ถ้าจำเป็นศีรษะสูงเพื่อให้อาหาร หลังจากให้อาหาร 30 นาที – 1 ชั่วโมง ควรลดระดับลงเหลือ 30 องศา กรณีที่นั่งรถเข็น ควรให้มีเบาะรองก้น และกระตุ้นให้เปลี่ยนถ่ายน้ำหนักตัว หรือยกก้นลอยพ้นพื้นที่นั่งทุก 30 นาที

การใช้อุปกรณ์ลดแรงกด    อุปกรณ์ลดแรงกดอยู่กับที่ เช่น ที่นอนที่ทำจาก เจล โฟม ลม น้ำ หมอน เป็นต้น     อุปกรณ์ลดแรงกดสลับไปมา เช่น ที่นอนลม ไฟฟ้า

การดูแลผิวหนัง ผู้ป่วยที่มีผิวหนังแห้ง ควรหลีกเลี่ยงการใช้น้ำอุ่น หลังทำความสะอาดร่างกายควรทาโลชั่น 3-4 ครั้ง / วัน เพื่อป้องกันผิวหนังแตกแห้ง ผู้ป่วยที่ควบคุมการขับถ่ายไม่ได้ ควรทำความสะอาดทุกครั้ง ที่มีการขับถ่าย และซับให้แห้งอย่างเบามือ ทาวาสลีน หรือ Zinc paste ให้หนาบริเวณผิวหนังรอบๆทวารหนัก แก้มก้นทั้ง 2 ข้าง เพื่อป้องกันผิวหนังเปียกชื้น ส่งเสริมการเคลื่อนไหวของร่างกายโดยการออกกำลังกาย    ระวังอุบัติเหตุที่เกิดกับผิวหนัง เช่น การกระแทก ของมีคม เป็นต้น

    จัดสิ่งแวดล้อมเพื่อให้อากาศถ่ายเทได้สะดวก เพื่อไม่ให้ผิวหนังอับชื้น หลีกเลี่ยงการนวดปุ่มกระดูกโดยเฉพาะที่มีรอยแดง จะทำให้การไหลเวียนลดลง  หลีกเลี่ยงการใช้ความร้อนประคบบริเวณผิวหนังที่มีความรู้สึกน้อย หรืออ่อนแรง  ดูแลผ้าปูที่นอนให้สะอาดแห้ง และเรียบตึงเสมอ เพื่อลดความเปียกชื้นและลดแรงเสียดทาน จัดเสื้อผ้าให้เรียบ หลีกเลี่ยงการนอนทับตะเข็บเสื้อ และปมผูกต่างๆเพื่อลดแรงกดบริเวณผิวหนัง  ไม่นวดหรือใช้ความร้อนประคบหรือใช้สบู่กับผิวหนังที่มีรอยแดง  ไม่ใช้ห่วงยางเป่าลมรองบริเวณปุ่มกระดูกเพราะจะทำให้เลือดไปเลี้ยงได้ไม่ดีทำให้เกิดแผลได้ และไม่ควรใช้ถุงมือใส่น้ำรองบริเวณปุ่มกระดูก เพราะอาจแพ้ยางได้

การเคลื่อนย้าย การเคลื่อนย้ายผู้ป่วยควรใช้แรงยกไม่ควรใช้วิธีลาก ไม่ควรเคลื่อนย้ายตามลำพังถ้าผู้ป่วยช่วยเหลือตัวเองไม่ได้ ขณะเคลื่อนย้ายโดยการใช้รถเข็น ควรสวมรองเท้าหุ้มส้นทุกครั้ง และรัดสายรัดกันเท้าตกเพื่อป้องกันการเกิดอุบัติเหตุขณะเคลื่อนย้าย ผู้ป่วยที่ช่วยเหลือตัวเองไม่ได้ไม่ควรอยู่ในท่านั่งนานเกิน 1 ชั่วโมง

ภาวะโภชนาการ   ถ้าผู้ป่วยรับประทานอาหารได้น้อยหรือรับประทานอาหารไม่ได้เลยควรพิจารณาใส่สายยางให้อาหาร ควรเพิ่มอาหารประเภทโปรตีนเพื่อส่งเสริมการหายของแผล เช่น นม ไข่ เนื้อสัตว์ต่างๆ วิตามินซี เช่น ส้ม ผัก ผลไม้สด มีผลต่อการหายของแผล ช่วยเพิ่มภูมิคุ้มกัน และป้องกันการทำลายเนื้อเยื่อ วิตามินเอได้แก่ นม ไข่ ผักคะน้า ผักใบเขียว เป็นต้น ช่วยให้แผลหายเร็วขึ้น สังกะสี เช่น หอยแมลงภู่ เมล็ดทานตะวัน ช่วยในการสังเคราะห์โปรตีน สร้างคอลลาเจน

ระดับแผลกดทับและการดูแลแผล

ระดับ 1 ผิวหนังไม่มีการฉีกขาด แต่เป็นรอยแดงกดบริเวณรอยแดงไม่จางหายภายใน 30 นาที ดูแลโดยมีการป้องกันแรงเสียดทานแรงกดทับโดยใช้อุปกรณ์ที่ช่วยลดแรงกดทับ เช่น หมอน เจลโฟม ที่นอนลม, เปลี่ยนท่าทุก 2 ชั่วโมง ทาโลชั่นหรือครีมในผู้ป่วยที่มีผิวหนังแห้ง ดูแลผิวหนังไม่ให้เปียกชื้น และกระตุ้นให้มีการเคลื่อนไหว

 ระดับ 2 ผิวหนังส่วนบนหลุดออก ฉีกขาดเป็นแผลตื้น มีรอยแดงบริเวณเนื้อเยื่อ รอบๆ มีอาการปวด บวม แดง ร้อน มีสิ่งขับหลั่งจากแผลปริมาณเล็กน้อย หรือปานกลาง ดูแลเหมือนระดับที่ 1 เพื่อป้องกันไม่ให้มีแผลเพิ่ม เช็ดรอบๆแผลด้วย Alcohol 70 % และใช้silver sulfa diazine ปิดด้วยผ้าก็อส ใช้วาสลีนทาผิวหนังรอบแผลเพื่อปกป้องผิวหนังไม่ให้เกิดการเปียกแฉะ ควรหลีกเลี่ยงการใช้น้ำยา Povidine เช็ดแผล

ระดับ 3 มีการทำลายผิวหนังถึงชั้นไขมัน มีรอยแผลลึกเป็นหลุมโพรง มีสิ่งขับหลั่งออกจากแผลมาก อาจมีกลิ่นเหม็น

  

ระดับ 4 มีการทำลายถึงเส้นเอ็น กล้ามเนื้อ กระดูก แผลเป็นโพรง มีสิ่งขับหลั่งออกจากแผลมาก มีกลิ่นเหม็น

   ***แผลกดทับระดับที่ 3, 4 ควรปรึกษาแพทย์ เพื่อพิจารณาเลือกวิธีการ การเลือกใช้วัสดุในการใส่แผลให้ถูกต้อง เหมาะสมในแผลแต่ละชนิด

 สรุป

การป้องกันแผลกดทับเป็นสิ่งที่จำเป็นอย่างมาก โดยการลดปัจจัยเสี่ยงต่างๆที่ส่งผลกระทบให้เกิดแผล
ก็จะสามารถป้องกันไม่ให้เกิดแผลกดทับตามมาได้ รวมทั้งเมื่อเกิดแผลกดทับขึ้นการดูแลที่เหมาะสม     ตามระดับของแผล ป้องกันไม่ให้แผลลุกลามมากขึ้นการลดแรงกดที่เหมาะสมรวมทั้งการดูแลเพื่อลดปัจจัยเสี่ยงต่างๆ ก็จะทำให้การหายของแผล เป็นไปได้อย่างดี



***ความเห็นส่วนตัวจากผู้เขียน

             จากประสบการณ์ตรงเกี่ยวกับ " แผลกดทับ " สำหรับผู้เขียนมีบ้างเหมือนกัน ขอแยกออกเป็น 2 ช่วงนะครับ เพราะกิจวัตรประจำวันจะแตกต่างกัน ดังนี้ 

              1.ช่วงที่ผู้เขียนนั่งทำงานบนวีลแชร์ 9 ปีเต็มๆ ปัญหาแผลกดทับแทบไม่มี จะมีก็ประมาณแผลถลอกจากการเสียดสีเคลื่อนไหว ดูแลตัวเอง เริ่มจากเบาะเยล แล้วเปลี่ยนเป็นเบาะลม ผสมกับการยกตัวให้พ้นพื้นรองนั่งบนวีลแชร์บ่อยๆ ให้เลือดและอากาศมันสามารถไหลผ่านตามธรรมชาติของมันได้บ้าง การยกตัวเองของผู้เขียน จะยกตัวเองให้ลอยพ้นพื้นหน่อยเดียวเท่านั้น แต่ยกบ่อยมากจนชิน นั่งไม่เกิน 15 นาทีจะยกก้นหนึ่งครั้งๆ ละเพียงแค่ 5-10 วินาที ไม่ได้ทำตามคำแนะนำจากแพทย์ ทำตามความคิดของตัวเอง คือ ให้เลือดและอากาศมันวิ่งผ่านได้บ้างไม่กดทับมันไว้นานๆ  9 ปีดังกล่าวที่ผ่านมา สภาพร่างกาย ไขมัน ผิวหนัง กล้ามเนื้อ อาจยังคงสมบูรณ์อยู่ ปัญหาการเกิดแผลกดทับจึงไม่เกิดขึ้นจากการกดทับตรงๆ เลยสักครั้งเดียว

               2.ช่วงที่ผู้เขียนลาออกจากงานกลับมาอยู่บ้าน ไม่กี่เดือนเริ่มเป็นแผลกดทับจากการนั่งกดทับ สาเหตุน่าจะมาจาก สภาพร่างกายเริ่มทรุดโทรมและนั่งไม่เป็นเวลา นั่งมากเกินไป ก็เป็นได้ แต่แผลที่เกิดขึ้น ไม่ได้หนักหนาสาหัสอะไร เพราะผู้เขียนใส่แพมเพิร์ธตลอด24 ช.ม.มาตลอดสิบกว่าปีที่ผ่านมา เวลาเปลี่ยนแพมเพิร์ธเราก็จะรู้ว่ามีสิ่งผิดปกติเกิดขึ้นกับก้นของเรา เมื่อตัวเองรู้ว่าเริ่มเป็นแผล ก็จะดูแลรักษาด้วยตัวเอง ใช้กระจกแบบตั้งและพับได้มานอนตะแคง ทำแผลเอง ใช้น้ำเกลือล้างแผล ขอเน้นว่า "น้ำเกลือสำหรับล้างแผล" มีขายตามร้านขายยาทั่วๆ ไป ส่วนตัวยา ผู้เขียนใช้ยาทาแผลตัวนี้ SOLCOSERYL JELLY10%  20 G หาซื้อได้ตามร้านขายยาทั่วไปเช่นกัน ทำแผลเอง วันละครั้งหลังจากอาบน้ำเสร็จ และหลีกเลี่ยงการนั่งโดยไม่จำเป็น กว่าแผลจะหายสนิทได้ 2-3 เดือน

                 ที่กล่าวมาจะกล่าวถึงอริยาบทในการนั่ง ส่วนเรื่องการนอน ผู้เขียนฝึกตัวเองนอนตะแคงมาโดยตลอดตั้งแต่อุบัติเหตุ ออกจากโรงพยาบาลมาอยู่บ้าน ไม่เคยนอนหงายนานเกิน15นาทีเลย จะนอนตะแคงพลิกซ้ายที ขวาที ร่างกายมันจะสั่งให้พลิกตัวเองโดยอัตตโนมัติตามที่เราฝึกไว้ 2-3 ช.ม. ก็พลิกตะแคงใหม่ทีนึง

            แผลกดทับ เป็นของคู่กันกับผู้ป่วยอัมพาตก็จริง แต่เราสามารถดูแลตัวเองได้ ให้เข้าใจถึงสาเหตุที่เกิดแผลก่อน คือ อากาศและเลือดมันไม่สามารถวิ่งผ่านไปได้ตามที่ธรรมชาติสร้างไว้ มันก็เลยทำให้เซลล์ต่างๆ เริ่มตาย จนเกิดแผลกดทับขึ้น สำหรับคนที่ดูแลตัวเองได้ ยกก้นได้ แล้วยังเกิดแผลกดทับอีก นั่นคือ ท่านยังดูแลตัวเองได้ไม่ดีพอ ส่วนท่านที่ไม่สามารถดูแลตัวเองด้วยการยกก้นได้ คงต้องหาตัวช่วยต่างๆ เช่น เบาะลม นะครับ 

Read More

ระบบทางเดินหายใจ

          ทางเดินหายใจเริ่มตั้งแต่ โพรงจมูก ด้านหลังช่องปาก หลอดลม และปอด กระบังลมกั้นระหว่างช่องอกและช่องท้อง ทำหน้าที่หดตัวเวลาหายใจเข้า และคลายตัวเวลาหายใจออก การทำงานของกระบังลมเกิดขึ้นต่อเนื่องตลอดเวลาที่คนเรายังมีลมหายใจหรือมีชีวิต เราจะสังเกตเห็นการทำงานของกระบังลมได้ โดยดูที่หน้าท้องซึ่งโป่งออก เมื่อกระบังลมหดตัวและดันให้หน้าท้องพองออก เมื่อกระบังลมคลายตัว หน้าท้องจึงยุบลง

          การหายใจเข้าแรงๆ ลึกๆ นั้น กล้ามเนื้อบริเวณทรวงอก ช่องซี่โครงและต้นคอหดช่วย ทรวงอกขยายออก ลมจึงเข้าสู่ปอดมากขึ้น เมื่อกล้ามเนื้อเหล่านี้คลายตัว ทรวงอกก็ยุบตัวเอง ตามจังหวะของการหายใจ

                        ทำไม เมื่อไขสันหลังได้รับบาดเจ็บ จึงรู้สึกหายใจไม่ทั่วท้อง ?                                   

        เมื่อไขสันหลังระดับ คอ หรือ อกส่วนบน ได้รับบาดเจ็บ กล้ามเนื้อที่ช่วยทำให้เกิดการหายใจ ดังกล่าวอ่อนแรงเป็นอัมพาต จึงรู้สึกหายใจไม่ทั่วท้อง หายใจลำบาก อึดอัด บางครั้งประสิทธิภาพการหายใจลดลงมาก จำเป็นต้องใช้เครื่องช่วยหายใจ หรือ ร่วมกับการ เจาะคอ (หลอดลมส่วนคอ) เพื่อให้การหายใจและออกซิเจนเพียงพอต่อร่างกาย

      อนึ่ง เมื่อหายใจเข้าได้น้อย แรงหายใจออก ก็น้อยลงด้วย กล้ามเนื้อหน้าท้องอ่อนแรงเป็นอัมพาต จึงไม่สามารถไอขับเสมหะออก ต้องอาศัยแรงดันจากภายนอกเพื่อช่วยเพิ่มแรงขับ หรือต้องอาศัยเครื่องช่วยดูดเสมหะออก

     ก่อนป่วยบางคนเคยสูบบุหรี่ มีเสมหะมากและหายใจลำบาก จึงมีโอกาสเกิดภาวะแทรกซ้อนง่าย เช่น ปอดอักเสบ เสมหะอุดตัน และถุงลมแฟบ เป็นต้น

                    ทำอย่างไร จึงหายใจได้เองอย่างพอเพียงและมีประสิทธิภาพ ?                                                 

       ถ้ากล้ามเนื้อกระบังลมเพืยงแค่อ่อนแรง  เราสามารถฝึกให้แข็งแรงและคงทนต่อการอ่อนล้าได้ ด้วยวิธีง่ายๆ ดังต่อไปนี้
     - นอนหงาย เอาหมอนหนุนให้เข่างอและรู้สึกผ่อนคลาย
     - หายใจเข้าลึกๆ ช้าๆ จนสุด (หน้าท้องโป่งออก)
     - กลั้นหายใจชั่วครู่ (นับในใจ 1 ถึง 3)
     - ปล่อยลมหายใจออก (หน้าท้องยุบ)
     - หายใจเข้า-ออก ลึกๆ ช้าๆ ทำไปเรื่อยๆ

เมื่อกล้ามเนื้อแข็งแรงขึ้น หายใจสะดวกขึ้น

     - นอนหงาย เอาถุงทรายขนาด 1-2 Kg หรือหนังสือเล่มใหญ่ๆ วางที่หน้าท้องใต้ต่อลิ้นปี่
     - พยายามหายใจเข้าลึกๆ เช่นเดิม แต่...จะรู้สึกหายใจเข้ายากมากกว่าเดิม เพราะมีถุงทรายต้านอยู่             
     - ฝึกทำบ่อยๆ เช่น 10 นาที/ทุกชั่วโมงในช่วงที่ตื่นนอน
   
      บางครั้งต้องฝึกใช้กล้ามเนื้อส่วนอื่นด้วยเช่น กล้ามเนื้อบริเวณคอ/บ่า ด้วยการฝึกยักไหล่และเกร็งกล้ามเนื้อคอเวลาหายใจเข้า เกร็งค้างไว้ชั่วครู่ แล้วปล่อยให้คลายเวลาหายใจออก




     บางครั้งอาจใช้อุปกรณ์เพื่อให้เกิดแรงจูงใจในการฝึก อุปกรณ์ดังกล่าวเป็นหลอดพลาสติคที่มีลูกลอย สูดหายใจเข้าให้ลูกลอยลอยขึ้น ยิ่งหายใจเข้าได้มาก ลูกลอยยิ่งลอยสูงขึ้น ลูกลอยจึงเป็นเสมือนเป้าล่อให้เห็นว่าทำได้มากน้อยเพียงใด อนึ่ง ผู้ที่ใช้อุปกรณ์นี้ควรมีกำลังหายใจดีพอควร ปอดปกติและไม่มีเสมหะ




                                    มีเสมหะมาก แต่ขับไม่ออก ทำอย่างไรดี ?                                                      
      การใช้แรงกระทำจากภายนอก เช่น กดที่ชายโครงหรือใต้ลิ้นปี่เวลาหายใจออก ช่วยเพิ่มแรงขับเสมหะได้ นอกจากนี้ ยังสามารถจัดท่านอนหรือนั่ง เพื่อช่วยถ่ายเทเสมหะออกจากหลอดลมได้ ทั้งนี้ขึ้นกับว่าเสมหะอยู่ในหลอดลมบริเวณใด ควรอยู่ในท่านั้นๆ นานประมาณ 10-20 นาที การเคาะที่ทรวงอกช่วยให้เสมหะหลุดออกมาง่ายขึ้น

      การจัดท่าเพื่อขับเสมหะออกจากหลอดลมและปอด

ก. ท่านั่ง เพื่อเทเสมหะออกจากปอดบน
ข. นอนตะแคงขวากึ่งหงายหรือคว่ำ เพื่อเทเสมหะออกจากปอดซ้ายช่วงกลาง
ค. นอนคว่ำ เพื่อเทเสมหะออกจากปอดด้านหลัง
ง. นอนคว่ำหัวต่ำ เพื่อเทเสมหะออกจากหลอดลมและปอดด้านหลัง

      อนึ่ง ผู้ที่ยังพอไอได้บ้าง ควรกระแอมเพื่อทำให้เกิดแรงสั่นในหลอดลม และกระตุ้นให้เสมหะที่เหนียวหลุดออกจากหลอดลมที่อยู่ลึกๆ กระแอมหลายๆ ครั้งจนรู้สึกว่าเสมหะขึ้นมาอยู่ที่คอแล้ว จึงไอออกมา การทำเช่นนี้ เป็นการทุ่นแรงและไม่ทำให้รู้สึกเหนื่อย ถ้าไอติดต่อกันมากจนรู้สึกหายใจไม่ได้ ให้ช่วยประครองศรีษะและลำตัวขึ้นจนกว่าจะหยุดไอ

      หลังการไอ ถ้ารู้สึกเหนื่อย ให้หายใจเข้าออกอย่างผ่อนคลาย ไม่ต้องรีบ ไม่ต้องเร่ง ปล่อยให้จังหวะการหายใจเป็นไปตามธรรมชาติ

      ในกรณีที่เจาะคอมีท่อช่วยหายใจ และมีเสมหะมาก ต้องใช้เครื่องช่่วยดูดเสมหะออก พยาบาลจะสอนให้ผู้ดูแลรู้จักวิธีการดูดเสมหะด้วยเครื่องอย่างถูกต้องและสะอาด

      อนึ่ง การดื่มน้ำให้พอเพียงกับความต้องการของร่างกาย ทำให้เสมหะเหนียว ถ้าเสมหะเหนียวมาก แพทย์จะพิจารณาให้ยาละลายเสมหะ หรือยาขยายหลอดลม เพื่อให้เสมหะออกง่ายขึ้นและหายใจสะดวกขึ้น

Read More

ปวด บรรเทา ได้

      อาการปวด มีสาเหตุจากความผิดปกติที่เกิดขึ้นในร่างกายคนเรา ประสบการณ์ในอดีตของแต่ละคน ปรุงแต่งอาการปวด บางคนจึงทนปวดได้มาก แต่...บางคนทนปวดได้เพียงเล็กน้อย

      ผู้ที่ไขสันหลังได้รับบาดเจ็บ อาการปวดเกิดจาก ระบบประสาทที่ผิดปกติ หรือเป็นอาการที่เกี่ยวเนื่องกับระบบประสาทที่ผิดปกติ ทำให้ระบบอื่นพลอยผิดปกติไปด้วย เช่น

      - ปวดศรีษะเพราะความดันเลือดสูงขึ้น
      - ปวดท้องเพราะมีกรดหลั่งในกระเพาะอาหารมากขึ้น
      - ปวดข้อเนื่องจากลงน้ำหนักที่ข้อนั้นมากเกินไป
      - ปวดกล้ามเนื้อเพราะกล้ามเนื้อปวดล้าจากการใช้งานที่ไม่สมดุล
      - ปวดเจ็บที่ผิวหนังเพราะรากประสาทถูกรบกวน เป็นต้น

      ทั้งหมด ที่กล่าวมาข้างต้น ถ้าได้รับการวินิจฉัย บำบัดรักษา อาการปวดจะทะเลาและควบคุมได้

                                  ทำไมจึงมีอาการปวดศรีษะเกิดขึ้นเป็นครั้งคราว?                                             

       คนทั่วๆ ไป ก็ปวดศรีษะ อาการปวดศรีษะเกิดจากหลายสาเหตุ เช่น เครียด ใช้สายตามากเกินไป เป็นต้น แต่สำหรับผู้บาดเจ็บไขสันหลัง โดยเฉพาะอย่างยิ่งบาดเจ็บระดับ อก หรือ คอ ระบบประสาทอัตโนมัติที่ควบคุมการหดขยายหลอดเลือดในร่างกายทำงานผิดปกติ ดังนั้น เมื่อมีสิ่งเร้ามากระตุ้น เช่น กระเพาะปัสสาวะขยายตัวหรือหดเกร็งตัว ท้องผูก กระเพาะปัสสาวะอักเสบ มีแผลที่ผิวหนัง โรคกระเพาะ มดลูกบีบตัวเวลามีประจำเดือน เป็นต้น จึงทำให้หลอดเลือด(ในส่วนที่เป็นอัมพาตหรืออ่อนแรง)หดตัว ความดันเลือดจึงสูงขึ้นอย่างฉับพลัน

      ระบบประสาทพยายามปรับตัวเองเพื่อทำให้ความดันเลือดลดลง โดยสังเกตุได้จากหลอดเลือดที่ใบหน้าขยายตัว หน้าจึงแดง และหัวใจเต้นช้าลง แต่ความดันเลือดคงสูงอยู่ จนกว่าสิงเร้านั้นจะถูกกำจัดไป

      ภาวะนี้มีชื่อเรียกทางการแพทย์ว่า ออโดโนมิค ดิสรีเฟล็กเชีย ผู้ป่วยจะปวดศรีษะ ความดันเลือดสูงขึ้นผิดปกติ (สูงกว่า 140/90) หน้าแดง และเหงื่อออกที่ใบหน้าและแขน ควรแก้ปั้ญหาเบื้องต้น ดังนี้

      - ยกหรือหนุนศรีษะขึ้นสูง
      - หาและกำจัดสาเหตุที่เป็นตัวกระตุ้น เช่น สวนปัสสาวะ ค่อยๆ ล้วงหรือสวนอุจจาระออก อาการปวดศรีษะจึงทะเลา และความดันเลือดลดลงเป็นปกติ ถ้าไม่ดีขึ้น ต้องกินยาลดความดัน

      อาการปวดศรีษะที่เกิดขึ้นเนื่องจากภาวะนี้ป้องกัน และทำให้ทุเลาได้ แต่ถ้าอาการเช่นนี้เกิดขึ้นบ่อยๆ ต้องปรึกษาแพทย์ผู้เชียวชาญเพื่อการหาสาเหตุและรักษาที่เหมาะสมต่อไป

                                 ปวดที่ข้อไหล่ บ่า และ สบัก ทำอย่างไร จึงจะทุเลา ?                                                               

       อาการปวดที่ ข้อไหล่ บ่า และ สะบัก มักมีสาเหตุจากข้อและกล้ามเนื้อบริเวณนั้นนั่นเอง เช่น นอนตะแคงกดทับที่หัวไหล่เป็นเวลานาน เป็นต้น

      การจัดท่านอนที่เหมาะสม เช่น นอนตะแคง 30-45 องศา กางแขนออก 90 องศา ช่วยป้องกันและทะเบาอาการปวดได้ นอกจากนี้ เวลานั่ง ควรมีหมอนหรือที่รองแขนหนุนไม่ให้ข้อไหล่หลุดหรือปลายแขนตก

      บางครั้งอาการปวดเกิดจากการอักเสบของเอ็นรอบๆ ข้อไหล่ ถ้าปล่อยทิ้งไว้นาน อาจทำให้ไหล่ติดและเจ็บเวลาขยับ  การกินยาต้านการอักเสบ หรือรักษาด้วยวิธีทางกายภาพบำบัด ช่วยลดอาการอักเสบได้

      ส่วนอาการปวดกล้ามเนื้อเนื่องจาก อาการเกร็งหรือล้าจากการใช้งานนั้น การนวดเบาๆ ใช้ความร้อนประคบที่บริเวณไหล่ บ่าและสะบัก การยืดกล้ามเนื้อบริเวณดังกล่าว ก็ช่วยให้กล้ามเนื้อคลายตัวและอาการปวดบรรเทาลง โดยไม่จำเป็นต้องกินยาแก้ปวดที่อาจระคายกระเพาะและทำให้เลือดออกในกระเพาะอาหาร ถ้าผิวหนังชาไม่มีความรู้สึก ควรหลีกเลี่ยงการประคบด้วยของร้อน เมื่อใช้ความร้อนประคบต้องระมัดระวัง และตรวจดูผิวหนังทุก 5-10 นาที ถ้าผิวหนังแดงมากผิดปกติ ต้องเอาที่ประคบออกทันที มิฉะนั้น ผิวหนังจะพองเป็นแผล

      ในกรณีที่กระดูกต้นคอหักเคลื่อน อาการปวดที่บริเวณนี้อาจเกิดจาก เส้นประสาทถูกรบกวน การจัดกระดูกเข้าที่และใส่ประกับประคองคอและศรีษะ จะทำให้อาการปวดทุเลาลงได้

                                    ทำอย่างไรจึงทุเลาอาการปวดที่บริเวณกระดูกสันหลัง ?                                           



       เมื่อกระดูกสังหลังหัก เส้นประสาท พังผืด และกล้ามเนื้อที่อยู่รอบๆ บริเวณนั้นมักชอกช้ำและอักเสบ ทำให้เจ็บและปวดจากบาดแผลดังกล่าว เมื่อกระดูกติด พังผืดสมาน กล้ามเนื้อฟื้นตัว อาการเจ็บปวดก็ค่อยๆ ทุเลา อาจกินเวลานานเป็นสัปดาห์ เป็นเดือน ขึ้นอยู่กับความรุนแรงที่ได้รับในตอนแรก การผ่าตัดตรึงกระดูกให้เข้าที่และยาจะช่วยทุเลาอาการปวดได้

      นอกจากนี้ยังมีวิธีอื่นๆ เช่น ใช้ประกับประคับประคองกระดูกสันหลัง เพื่อไม่ให้เกิดการเคลื่อนไหวที่อาจทำให้ปวดมากขึ้น กระตุ้นด้วยไฟฟ้าอย่างอ่อนๆ ที่ผิวหนัง และฝังเข็มเพื่อลดปวด เป็นต้น

      ในระยะยาว อาการปวดหลังมักเกิดจากการเสื่อมของกระดูกสันหลัง และหมอนรองกระดูกสันหลังเนื่องจากการนั่งนาน และการทำงานของกล้ามเนื้อลำตัวที่ไม่สมดุล ซึ่งเกิดได้กับคนปกติเช่นกัน ควรปรึกษาแพทย์เพื่อการวินิจฉัย คำแนะนำและการรักษาที่เหมาะสม เพื่อบรรเทาอาการปวดและชะลอการเสื่อมของกระดูกสันหลัง

                              ทำไม บริเวณที่ไม่มีความรู้สึกหรือที่เป็นอัมพาต จึงปวดเจ็บ ?                                                  


       หลายคนแปลกใจว่า ทำไมผิวหนังที่ชา ไม่มีความรู้สึก จึง ปวดเจ็บ อาการดังกล่าวมักเกิดจากความผิดปกติที่ไขสันหลัง ซึ่งได้รับบาดเจ็บ บางคนเจ็บผิวๆ บางคนปวดลึกๆ ไม่แน่นอน ไม่เป็นเวลา ถ้าไม่นึกถึงอาการดังกล่าว ก็อาจลืมอาการนั้นไปชั่วขณะ ดังนั้น จึงแนะนำให้ผู้ที่มีอาการปวดประเภทนี้ อย่าอยู่เฉย ให้มีงานอดิเรกทำ เล็กๆ น้อยๆ ตลอดเวลา หรือหากิจกรรมทำยามว่าง


      บางคนมีอาการปวดเกิดขึ้นพร้อมๆ กับอาการเกร็งกระตุกของกล้ามเนื้อ เหมือนปวดตะคริว อาการปวดประเภทนี้ ถ้าอาการเกร็งลดน้อยลงหรือควบคุมได้ อาการปวดก็ทะเลาไปด้วย แพทย์อาจจำเป็นต้องให้ยาที่ช่วยควบคุมและลดอาการปวดที่เกิดขึ้นจากเส้นประสาท และระบบประสาทที่ผิดปกติ

                                 ปวดชาที่มือ เกิดขึ้นจากอะไร รักษาให้หายได้หรือไม่ ?                                                  


        หลายคนต้องใช้มือทำทุกอย่าง เพื่อชดเชยส่วนที่บกพร่องไป เช่น เคลื่่อนย้ายตัว หมุนล้อนั่ง ใช้ไม้ค้ำยันเพื่อช่วยในการเดิน เป็นต้น การใช้มือติดต่อกันนานๆ และใช้มือรับน้ำหนักตัว อาจทำให้เส้นประสาทที่ผ่านเข้าไปเลี้ยงบริเวณมืออักเสบ และมีอาการปวดชามือในเวลาต่อมา


      การรักษาให้อาการดังกล่าวทุเลาลง หรือกลับมาเป็นปกตินั้นไม่ยาก เบื้องต้นต้องรู้จักใช้เครื่องทุ่นแรง และไม่ใช้มือรับน้ำหนักหรือนานเกินความจำเป็น ถ้าอาการไม่ดีขึ้น ต้องปรึกษาแพทย์เพื่อการวินิจฉัยที่ถูกต้อง และรับคำแนะนำรวมทั้งการรักษาอื่นที่เหมาะสมต่อไป

อาการปวดเจ็บทุเลาได้เมื่อได้รับการวินิจฉัยและบำบัดรักษาที่เหมาะสม

บางครั้งต้องเรียนรู้ที่จะเอาชนะอาการปวดเจ็บ

แต่บางครั้งก็ต้องยอมรับที่จะอยู่กับมัน

Read More

กายภาพบำบัด

      ผู้บาดเจ็บไขสันหลังเมื่อพ้นภาวะวิกฤตหลังจากได้รับบาดเจ็บที่ไขสันหลัง ผู้ป่วยจำเป็นต้องได้รับการฟื้นฟูสมรรถภาพให้กล้ามเนื้อแข็งแรงขึ้น ข้อต่างๆ มีการเคลื่อนไหวได้มากขึ้น เพื่อเพิ่มสมรรถภาพและความสามารถให้กลับมาลุกนั่ง ยืน และเดินได้ตามลำดับ

      กายภาพบำบัด จึงได้ถูกนำมาใช้เพื่อการฟื้นฟูสมรรถภาพ ในขณะที่อยู่ที่โรงพยาบาลหรือที่บ้าน ผู้ป่วยและผู้ดูแลสามารถทำกายภาพบำบัดได้ โดยอาศัยการฝึก การเรียนรู้วิธีปฏิบัติและใช้อุปกรณ์ง่ายๆ ทั้งนี้ ทุกคนต้องรู้ว่า ความสำเร็จต้องอาศัยเวลา สภาพร่างกาย และจิตใจที่เอื้ออำนวย

      ผู้บาดเจ็บไขสันหลังบางคนอาจรู้สึกว่า สมรรถภาพหลังการบำบัดรักษาและฟื้นฟูมาระยะหนึ่งแล้ว ดีขึ้นน้อยกว่าที่คาดหวัง ทั้งนี้เป็นเพราะไขสันหลังได้รับบาดเจ็บมาก จึงไม่สามารถฟื้นตัวได้ กล้ามเนื้อยังคงอ่อนแรงหรือเป็นอัมพาต อีกทั้งผิวหนังไม่มีความรู้สึก ถ้าเป็นเช่นนี้ เราต้องอาศัยการปรับปรุงสภาพแวดล้อมให้เหมาะสม และเอื้ออำนวยต่อสภาพร่างกายที่เป็นอยู่ และอาจต้องอาศัยผู้ดูแลเป็นผู้ช่วยเหลือ

                                      เป้าหมายการทำกายภาพบำบัด มีอะไรบ้าง?                                            


      ในระยะแรก กล้ามเนื้ออ่อนแรงมากๆ เป้าหมาย คือ


      - การหายใจที่มีประสิทธิภาพ โดยการฝึกหัดการหายใจ ช่วยขับและถ่ายเทเสมหะ


      - ป้องกัน ข้อติด โดยการจัดให้ข้อต่างๆ อยู่ในท่าที่เหมาะสม เช่น 
          1. เมื่อนอนหงายหรือนอนตะแคง กางข้อไหล่/แขนออก เหยียดข้อศอกและคว่ำฝ่ามือลง
          2. ใช้หมอนยันปลายเท้าให้ตั้งขึ้น หรือใช้ประกับประคองเท้าเพื่อ ไม่ให้ปลายเท้าตกลงและป้องกันการยึดติดของเอ็นร้อยหวาย
          3. ขยับข้อเป็นประจำทุกวัน ข้อละ 5-10 ครั้ง อย่างน้อย 2 ครั้ง/วัน เช้า-เย็น

      ในระยะฟื้นฟูสมรรถภาพ เป้าหมาย คือ


      - การลุกนั่ง ยืน ได้โดย ไม่หน้ามืด เป็นลม ดังนี้
          1. เอาศรีษะขึ้นทีละน้อย เวลานั่งหรือยืน
          2. ไม่อยู่ในท่านอนเกินความจำเป็น ปรับหัวเตียงให้สูงขึ้น หัดยืนบนเตียงที่ปรับยืนได้ 
          3. ใช้ผ้ายืดพันขาและท้อง เพื่อไม่ให้เลือดคั่งอยู่ตามขาและท้อง เวลานั่งหรือยืน
     
      - ข้อไม่ยึดติด ด้วยการยืดเอ็นและกล้ามเนื้อเป็นประจำ โดยเฉพาะถ้ากล้ามเนื้อเกร็ง 


      - กล้ามเนื้อมีกำลังมากขึ้นและคงทน ไม่อ่อนล้าง่าย ด้วยการพยายามเคลื่อนไหวข้อด้วยตนเอง ดังนี้
          1. ถ้ากำลังมีน้อย ขยับข้อโดยไม่มีแรงต้าน อาศัยนักกายภาพบำบัดหรือผู้ดูแลช่วยประคองให้ข้อเคลื่อนไหว
          2. เมื่อกำลังกล้ามเนื้อแข็งแรงขึ้น จึงขยับข้อโดยมีแรงต้าน เช่น แรงต้านจากนักกายภาพหรือผู้ดูแล ตุ้มน้ำหนัก ยางยืดหรือสปริง เป็นต้น


      - การเคลื่อนย้านตัวบนเตียง เริี่มจาก
          1. หัดพลิก ตะแคงตัว
          2. หัดลุกจากนอนเป็นนั่ง และจากนั่งเป็นนอน 
      ในกรณีที่ยังใส่ประกับคอหรือลำตัว การฝึกหัดเคลื่อนย้ายตัวอาจทำไม่ได้เต็มที่ เมื่อถอดประกับออกแล้ว จึงฝึกได้เต็มที่
          
      - การทรงตัวมั่นคง เริ่มจาก
          1. ฝึกทรงตัวในท่านั่งห้อยขาข้างเตียง
          2. เคลื่อนไหวแขนพร้อมกับพยายามทรงตัวให้ได้
          3. ฝึกยืน โดยเริ่มจากการทรงตัวในราวคู่ ฝึกถ่ายเทน้ำหนักลงที่ขา เพื่อเตียมพร้อมสำหรับการเดิน
          4. ในกรณีที่ขาอ่อนแรงหรือเป็นอัมพาต จำเป็นต้องใส่ ประกับ (เบรส หรือ Brace) เพื่อช่วยให้เข่าเหยียดตรง ไม่ทรุดเวลายืน อีกทั้ง ต้องเพิ่มกำลังแขนและลำตัวให้แข็งแรงมากขึ้น เพื่อใช้ในการยันและเหวี่ยงลำตัวให้เคลื่อนไปทางด้านหน้า

      - การหัดเดิน เริ่มจาก
          1. หัดเดินในราวคู่ ด้วยการก้าวเดินทีละขา หรือเหวี่ยงตัวก้าวกระโดดไปข้างหน้า ให้ขาทั้ง 2 ข้างไปพร้อมๆ กัน
          2. ถ้ากำลังกล้ามเนื้อขาและแขนแข็งแรงพอสมควร จึงฝึกเดินโดยใช้ ไม้ค้ำยัน หรือ เครื่องช่วยพยุงเดิน


            การเดินอาจอาศัยพละกำลังมาก บางครั้งรู้สึกเหนื่อยเพียงแค่เดินระยะสั่นๆ บางครั้งต้องยอมรับว่า เราสามารถเดินภายในบ้านได้ แต่เมื่อออกไปนอกบ้าน ต้องใช้รถเข็นเพื่อให้เคลื่อนที่ไปไหนได้สะดวก รวดเร็ว และไม่เหนื่อย


          อนึ่ง ผู้บาดเจ็บไขสันหลังต้องรู้ว่า ในขณะฝึกเพื่อเพิ่มพละกำลัง และความคงทนของกล้ามเนื้อนั้น กล้ามเนื้ออาจได้รับบาดเจ็บเนื่องจากฝึกมากเกินกำลัง ทำให้รู้สึกเจ็บหรือปวดที่กล้ามเนื้อ และอาการเกร็งอาจเพิ่มมากขึ้น ดังนั้น จึงควรค่อยๆ เพิ่มระยะเวลาหรือจำนวนครั้งของการฝึกทีละน้อย อย่าฝึกจนล้า ถ้าปวดหรือเจ็บมาก ควรบอกเพทย์ นักกายภาพบำบัด หรือ ผู้ดูแล อย่าฝืนหรือทนเจ็บโดยไม่จำเป็น

                               ทำกายภาพบำบัดที่บ้าน อุปกรณ์ที่จำเป็นมีอะไรบ้าง ?                                                     
      - ตุ้ม/ถุงน้ำหนัก อาจดัดแปลงทำเองโดยเย็บเป็นถุง แล้วหาทรายหรือเม็ดตะกั่ว/เหล็ก มาใส่
      - รอก เชือก หรือ ยางยืด ที่มีความยืดหยุ่น เช่น แถบยางในรถจักรยาน ผ้าขาวม้า
      - ราวคู่ ซึ่งอาจดัดแปลงทำจากไม้ไผ่ 2 ลำ 
      - ประกับขา  (เบรส หรือ Brace) อาจดัดแปลงทำจากกระบอกไม้ไผ่ หรือ ท่อเอสล่อน นำมาผ่าซึก กรุด้วยผ้าขนหนูเพื่อกันผิวหนังถูกกดครูด

ผู้บาดเจ็บไขสันหลัง

ต้อง

หมั่นฝึกฝน ทำกายภาพบำบัด

เพิ่มความแข็งแรงให้กล้ามเนื้อ

เพิ่มสมรรถภาพให้ร่างกาย

Read More

กิจกรรมบำบัด

                                        กิจกรรมบำบัด และ การปรับสภาพแวดล้อม                                             
      กิจกรรมบำบัด เป็นอีกวิธีการหนึ่งที่ทำให้ผู้บาดเจ็บไขสันหลังที่สภาพร่างกายบกพร่อง และความสามารถน้อยลง ให้กลับมามีความสามารถอีกครั้ง

      เป้าหมาย คือ ให้สามารถทำ กิจกรรม/กิจวัตรประจำวันต่างๆ ได้ด้วยตนเอง อาจต้องใช้อุปกรณ์ช่วย และ การปรับสภาพแวดล้อม ให้เหมาะสม กับสภาพและความสามารถของแต่ละบุคคล

                                            กิจวัตรประจำวันที่สำคัญ มีอะไรบ้าง?                                                                 
      - พลิกตัว เคลื่อนย้ายตัว ลุกออกจากเตียง ยืน และ เดิน
      - ทำความสะอาดร่างกาย ล้างหน้า แปรงฟัน อาบน้ำ ล้างก้น
      - แต่งกาย ถอด-ใส่ เสื้อ กางเกง ถุงเท้า รองเท้า
      - ความสวยงาม หวีผม โกนหนวด แต่งหน้า ทาปาก
      - กินอาหาร ดื่มน้ำ
      - ขับถ่าย อุจจาระ ปัสสาวะ


      เหล่านี้ล้วนเป็นกิจวัตรส่วนตัว ประจำวันที่ผู้บาดเจ็บไขสันหลังทุกคนต้องทำ นอกจากนี้บางคนยังต้องทำงานบ้าน เช่น ล้างจาน กวาดบ้าน ถูบ้าน ซักรีดเสื้อผ้า อีกหลายคนต้องทำงาน เข้าสังคม ต้องขีดเขียนหนังสือ ขับรถ จับจ่ายซื้อของ


      ดังนั้น เมื่อผู้บาดเจ็บไขสันหลังสภาพร่างกายบกพร่อง ไม่สามารถควบคุมให้มีการเคลื่อนไหวได้ตามที่ต้องการ การทำกิจวัตรประจำวันต่างๆ ที่เคยทำได้ง่ายๆ ก็ทำไม่ได้ บางครั้งทำได้แต่ลำบากและใช้เวลามาก


      นักกิจกรรมบำบัด หรือ นักอาชีวบำบัด  จะเป็นผู้ฝึกและให้คำชี้แนะเกี่ยวกับการฝึกทำกิจวัตรประจำวัน สภาพร่างกายและจิตใจเป็นตัวบ่งชี้ว่า จะทำได้มากน้อยเพียงใดหลังจากได้รับการฝึกฝนแล้ว เมื่อทำได้แล้วควรทำเป็นประจำให้เกิดความชำนาญ

                            มือ อ่อนแรง จะลุกนั่งและทำกิจวัตรประจำวันได้อย่างไร?                                                 
กำลังแขนและมืออ่อนแรง


      - ฝึกกำลังกล่ามเนื้อที่ช่วยงอศอกให้แข็งแรง
      - ใช้บันไดเชือกหรือห่วง แขนคล้องที่บันได/ห่วง งอข้อศอก ผงกศรีษะขึ้น ลำตัวจะถูกดึงขึ้น แล้วเหยียดแขนอีกข้างลงเพื่อยันลำตัว ให้ทรงอยู่ในท่านั่ง
      - อาศัยผู้ดูแลช่วยประคองตัวขึ้น ถ้ากำลังมีไม่พอเพียง


กำลังแขนมาก แต่ มือ อ่อนแรง

      - ฝึกกล้ามเนื้อแขนให้มีกำลัง เช่น กล้ามเนื้อที่ช่วยเหยียดข้อศอก และกล้ามเนื้อหัวไหล่ที่ช่วยดันต้นแขนไปทางด้านหลัง
      - พลิกตะแคงตัว ดึงขาทั้งสองข้างให้งอ ถ้าเป็นไปได้ หย่อนขาลงข้างเตียง เพราะจะทำให้ลุกได้ง่ายขึ้น
      - งอแขนด้านที่ตะแคงทับ ดันแขนและศอกลงกับเตียง แล้วเหยียดแขนข้อศอกออกให้ตรง ลำตัวจะถูกยันขึ้นมา

กล้ามเนื้อลำตัวแข็งแรง แต่กล้ามเนื้อแขนอ่อนแรง

      - สามารถลุกขึ้นนั่งตรงๆ โดยใช้กล้ามเนื้อหน้าท้อง ไม่ต้องใช้แรงแขน

กล้ามเนื้อขาแข็งแรง แต่กล้ามเนื้อแขนและลำตัวอ่อนแรง

      - ฝึกกล้ามเนื้อที่ช่วยงอข้อตะโพกให้แข็งแรง

      - ตรึงต้นขาไว้

      - เมื่อเกร็งกล้ามเนื้อที่ช่วยงอข้อตะโพก แรงหดตัวของกล้ามเนื้อ อาจทำให้ลำตัวถูกยกขึ้นได้

      - ถ้ากำลังไม่พอ ต้องอาศัยผู้ดูแลช่วยประคองตัวขึ้นนั่ง

                       ทำอย่างไรจึงจะเคลื่อนตัวบนเตียงนอนหรือพื้นได้สะดวก ?                                        

      เมื่อผู้บาดเจ็บไขสันหลังลุกขึ้นนั่งได้แล้ว  เราต้องเรียนรู้ที่จะขยับขเยื้อน เคลื่อนย้ายตัวไปมาทีละเล็กทีละน้อยบนเตียงหรือพื้นที่นั่งอยู่  ไม่ลากหรือไถตัวกับพื้นเพราะจะทำให้เกิดแผลที่ก้นและตะโพกได้ง่าย

เมื่อขาอ่อนแรง แต่ลำตัวและแขนยังแข็งแรง

      - ผู้บาดเจ็บไขสันหลังต้องฝึกกล้ามเนื้อที่ช่วยเหยียดข้อศอก และกล้ามเนื้อรอบๆ ข้อไหล่และสะบักให้แข็งแรง เพื่อช่วยให้การเคลื่อนย้ายตัวสะดวกขึ้น

      - ใช้แขนและมือยันพื้น ยกลำตัวขึ้นโดยการเหยียดข้อศอกให้ตรง เพื่อให้ก้นลอยพ้นพื้น แล้วจึงขยับตัวไปทีละน้อย

      - บางคนอาจใช้อุปกรณ์ช่วย เช่น ล้อเลื่อน  เพื่อทำให้เคลื่อนที่ไปไหน มาไหนบนบ้านได้ไม่ต้องใช้รถเข็น

เมื่อแขนมีแรง แต่ช่วงแขนสั้น

      - บางครั้งผู้บาดเจ็บไขสันหลังต้องใช้อุปกรณ์ช่วย เช่น แท่นไม้ ที่ใช้จับยันกับพื้น เมื่อเหยียดข้อศอก ก็ทำให้ก้นลอยพ้นพื้น และตัวยกขึ้น

      - ในกรณีที่ไม่มีอุปกรณ์ช่วย แต่กล้ามเนื้อข้อมือแข็งแรง สามารถยันตัวขึ้นโดยตั้งข้อมือและฝ่ามือให้ตรง ลงน้ำหนักที่ด้านหลังนิ้วมืออยู่ในท่าเหยียด การทำเช่นนี้ทำให้ช่วงแขนยาวขึ้นและช่วยทำให้ก้นลอยเวลายกเคลื่อนย้ายตัว

      อนึ่ง กล้ามเนื้อแขน ลำตัว และขา อ่อนแรง ต้องอาศัยผู้อื่นช่วยยกและย้ายตัว

                                                ทำอย่างไร จะสวมเสื้อผ้าเองได้ ?                                                         

ถ้าการทรงตัวในท่านั่งไม่ดี แต่แขนและมือมีแรง

      - ให้ผู้บาดเจ็บไขสันหลังสวมใส่เสื้อผ้าในท่านั่งพิงบนรถเข็น หรือบนเตียง
      - ฝึกสวมเสื้อผ่าหน้า เสื้อยืดสวมหัวคอกว้าง กางเกงตัวโตๆ ที่ขอบเป็นยางยืด

ถ้ามือไม่มีแรงหยิบจับ

      - อาศัยอุปกรณ์ช่วยในการติดกระดุม
      - เปลี่ยนกระดุมเป็นซืปและมีห่วงเชือกคล้องติดกับซิปเพื่อให้รูดซิปปิด-เปิดง่าย โดยเอานิ้วมือคล้องกับห่วง

                                          ถ้ามือไม่มีแรง จะกินข้าวเองได้อย่างไร ?                                                  

      การกินดื่มเป็นสิ่งจำเป็นสำหรับชีวิต ผู้บาดเจ็บไขสันหลังส่วนใหญ่อยากกินเอง ไม่ต้องให้ใครมาป้อน อุปกรณ์ที่ทำให้ช้อนถูกยึดติดกับฝ่ามือร่วมกับการดัดด้ามช้อน ทำให้ตักอาหารใส่ปากได้สะดวกขึ้น การเสริมด้ามช้อนให้ใหญ่ขึ้น ก็ทำให้จับช้อนได้ดีขึ้น ส่วนการดื่มนั้นควรใช้ถ้วยที่มีหู

                                                ทำอย่างไร จึงจะอาบน้ำได้เอง ?                                                                     
      ก่อนอื่นผู้บาดเจ็บไขสันหลังต้องรู้ว่า รถเข็นทั่วไปเป็นสนิมได้ ควรย้ายตัวเองจากรถเข็นไปยังเก้าอี้ หรือม้าพลาสติกที่ตั้งอยู่ในห้องน้ำ อาศัยห่วงที่ติดอยู่เหนือโถส้วม แล้วใช้แขนเกี่ยวที่ห่วงเพื่อยกตัวออกจากรถเข็นแล้วย้ายตัวไปที่โถส้วม

      ถ้าทรงตัวได้ดี แนะนำผู้บาดเจ็บไขสันหลังนั่งอาบน้ำบนโถส้วม(แบบซักโครก) ติดตั้งฝักบัวไว้ใกล้ๆ โถส้วม ควรใช้ก๊อกชนิดก้านโยกเพื่อสะดวกในการเปิด-ปิดวาล์วน้ำได้เอง

      ในกรณีที่มือไม่มีแรงกำ เอาสบู่ใส่ถุงผ้าตาข่ายที่มีสายยาว เพื่อใช้คล้องไว้กับคอเวลาถูสบู่ กันสบู่ลื่นหล่น เมื่อเสร็จก็เอาถุงสบู่ดังกล่าวออกไปคล้องไว้กับก๊อกน้ำ

      ส่วนการชำระล้างหลังถ่ายนั้นก็เช่นเดียวกัน ต้องรู้จักใช้อุปกรณ์ช่วย เช่น ใช้สายชำระหรือสายฝักบัวฉีดน้ำล้างก้น ปัจจุบันมีการติดตั้งหัวฉีดน้ำที่โถส้วม แค่กดปุ่มน้ำก็ถูกพ่นออกมาชำระล้างก้น

ไม่ต้องท้อใจ ถ้าฝึกแล้ว ยังทำเองไม่ได้

การพยายามทำเองทุกอย่าง บางครั้งก็เป็นไปไม่ได้

คงต้องยอมรับว่า...กิจกรรมบางอย่างต้องพึ่งผู้อื่น

ขอเพียงให้มีสิทธิตัดสินใจเองว่า จะทำอะไร เมื่อไร อย่างไร ก็พอ

Read More